FARABÎ’NİN UDU-2

The following two tabs change content below.

Önceki bölümde, Ahmet Süheyl Ünver, tarihi bir belgeye dayanarak büyük Türk bilgini Farabî’nin udun mucidi olduğunu belirtmiş ve yazısını

“Bu vesikayı inceleyen müdekkik âlimimiz A. Kemal Üçok, ud hakkında eski ve yeni nazariyelerden bâhis bir yazı yazmışlardır. Sözü kendisine terk ederek Farabi müştaklarının bu bahisle meşgul olmalarını temenni ederiz.” şeklinde bağlamıştı.

Ahmet Kemal Üçok’un yazısını özetle aktararak konuyu günümüz Türk Musikîsi nazariyatçılarının dikkatine sunmak istiyorum:

FARABÎ’NİN UDU ve ESKİ ve YENİ UD HAKKINDA BAZI MÜTALEALAR

A.KEMAL ÜÇOK

“ Arkadaşım Doktor Süheyl Ünver Farabi’nin udu resmini ve okuduğu Arapça metnile beraber profesör Necati tarafından yapılan tercemesini bana verdi. Ben de günlerce bu bahis üzerinde meşgul oldum. Her ne kadar bu yazdığım bahis Türk tıb tarihini alâkadar etmezse de madem ki mevzuubahis olan Farabî’nin muaddel ududur, o halde onun aletile mukayeseye yarayacak bu satırlar o udun cenahına sığınırsa elbette mazur görülür.

Üçok'un ud şeması Şekil 1

Tanburî Cemil’in (1) Rehberi Musikisi’ne (2)nazaran hali hâzır ud akordu budur, (Şekil 1). Kaba dügâh teli tek olup diger teller çift olmak üzere 6 telli ve 11 burguludur.

Farabî’nin icad ettiği ud muaddel resmine nazaran hepsi de çift olmak üzere 7 telli ve 14 burguludur. Burguları tam göstermek için bu kısım aslından büyük resmedilmiştir. Farabî’nin udunu tashih edenler(Ennedim=musahib, meclisârâ) musikişinasandan İbrahim ve İbni Muid ve İshak namında üç zattır ve bu tâdilat hicretin sekizinci asrında yapılmış olup Irakeyn ıstılahatına göre tellerin bağlanmış olmasına münhasırdır. Perdelerin adları udun eşiğine yani tellerin bağlandığı mahalle yazılmıştır.”.

ud akordu (3)

“Zaten Yenikapı Mevlevihanesi postnişini merhum Celâl efendi de (4)hali hazır akordunun (ilmi edvar)a muvafık olmadığını bilmünasebe söylemişti.” ..

NOT: Hemşehrimiz Şeyhoğlu Ahmet Kemal Üçok(1880-1956) hakkında sitemiz arşivindeki
http://www.cansaati.org/topluluk/forum_posts.asp?TID=2086&title=ahmet-keml-ok-188021-ocak-1956
yazımızda malumat bulunmaktadır.(Hakkı Duran)
_______________________________________________________________________________________________________________
(1)Tanburi Cemil Bey(1871-1916), Dâhi müzisyen, Tanbur ve klasik kemençe virtüözü, bestekâr.
(2)Rehber-i Musikî, T.Cemil Bey’in yazdığı ve 1904’de yayınlanan musikimize dair kitabı.
(3)Rehber-i Musiki’de ud akordu, (M.Hakan Cevher,T.Cemil Bey ve Rehber-i Musiki,Ege Ü. Sos.Bil.Ens.YL tezi, İzmir-1992).
(4)Mehmed Celalettin Dede(1849-1908), Yenikapı Mevlevihanesi postnişini. Mevlevî şeyhi olarak sahip olduğu ilmî vasıfları dışında devrinin önde gelen bir musiki bilgini idi. Büyük ve Küçük Osman Bey’ler, Hüseyin Fahreddin Dede, Tanburî İsmet Ağa ve Nikoğos Ağa musikîde hocaları idi. Tanbur çalar, ney üflerdi. Musikimizin nazriyatı konusunda çalışmaları başlatanlardan biridir. Dügâh Mevlevî Âyini günümüze ulaşabilmiştir. A.Kemal Üçok’un bu zat ile yakın münasebeti dikkat çekicidir.

The following two tabs change content below.
comments

Related posts