BURSA’DA ÇANKIRILI BİR ULEMÂ AİLESİ

The following two tabs change content below.

 

 

BURSA ZEYNÎLER DERGÂHI

Tarihimizde önemli işlevler ifa etmiş, tasavvufî tarikatlardan Zeynîyye’nin en önemli merkezlerinden biri Bursa’dır. Zeynîler Dergâhı adıyla anılan hankâhta 227 yıl şeyhlik postunda oturan Çankırı kökenli bir ulemâ ailesinden söz edeceğim. Çankırılı Safiyeddin Mustafa, ilim tahsili için Bursa’ya gitmiştir. Bursa’da II. Murad Medresesi’nde okumakta iken hocası Fenârizâde Ali Efendi’nin (Alaeddin Ali Fenâri, ö.1497) Bursa kadılığına getirilmesi üzerine medreseden ayrılarak o zaman Zeyniyye Dergâhı’nda postnişin olan Hacı Halife’ye (ö.894/1489) intisap etmiştir. Onun soyundan gelenler, irşad makamında 227 yıl kaldıkları gibi bir kısmı da diğer ilim dallarında kendilerini gösterdiler. Büyük çoğunluğu dergâhın haziresinde gömülü olan bu değerli hak dostlarını rahmetler diliyorum.     

ZEYNÎLİK

Zeynîler çeşmesi

Zeynîlik, Zeynüddin Hâfî(ö.1435) adıyla bilinen Ebubekir b. Muhammed tarafından kurulmuştur. Horasan’ın Hâf şehrinde doğan Zeynüddin, yetişme döneminde Horasan, Azerbaycan, Irak, Suriye, Mısır, Hicaz bölgelerinde bir çok âlimden ders almış ve bir çok şeyhin sohbetlerine katılmıştır. Tasavvufî eğitimini Mısır’da Nureddin Abdurrahman Mısrî’nin yanında tamamlamış ve icâzet almıştır. Bir çok tasavvufî eser kaleme alan Zeynüddin Hâfî, yetiştirdiği halifeler vasıtasıyla tarikatını Horasan, Anadolu, Rumeli, Hicaz, Suriye, Mısır ve Hindistan’da geniş kitlelere ulaştırmayı başardı. Tarikata ilgi gösterenler arasında  iyi eğitim almış kimselerin, âlim ve devlet adamlarının fazla sayıda olması; bu ekolün bir “aydınlar tarîkatı” olarak nitelendirilmesine yol açmıştır. Menkibesinde Akşemseddin(ö.1459)’in de Zeynüddin Hâfî’ye intisabı düşündüğünden bahsedilmektedir.

Zeynîliğin Anadolu’daki temsilcileri arasında Abdürrahim Merzifonî (Rûmî-ö.1461’den sonra), Abdüllatîf Kudsî(ö.1452), Molla Fenârî(ö.1431), Sinan Paşa, Zenbilli Ali Efendi, Tacüddin İbrahim Karamanî(ö.1467), Hacı Halife Abdullah Kastamonî(ö.1489) gibi önemli şahsiyetler vardır. Makalenin konusu Bursa Zeynîler tekkesi, Abdullah Kudsî eliyle kurulmuş; sonra Hacı Halife (ö.1489), Bolu’lu Mehmed Çelebi(ö.1495) ve Safiyüddin Mustafa(ö.1513) zinciriyle devam etmiştir.

                                                      BOLULU ŞEYH MEHMED ÇELEBİ

Hacı Halife’nin ölümünden sonra yerini alıp pek çok kimseyi uğurlu eliyle tasavvuf yolunda ileri derecelere ulaştırmıştır.Daha önce müderris iken tasavvufa yönelenlerden biriydi.Cezbe, istiğrak ve kerametleriyle tanınmıştır. 1495 yılında vefat eden Bolulu Mehmed Çelebi’nin kabri, şeyhi  Hacı Halife’nin yanındadır.

   ÇANKIRILI ŞEYH SAFİYÜDDİN MUSTAFA

Hacı Halife’den tasavvufu öğrenip Bolulu Mehmed Çelebi’nin kaymakamı olarak kendi tekkesinde halkı aydınlatmakla görevlendirildi. Kötülüklerden kaçınan, iyiliklere yönelik ve halkı doğru yola ileten bir kişi idi. 914 (1508) yılında ölmüş ve Hacı Halife’nin yanı başına gömülmüştür. Bir söylentide 919 (1513) yılında öldüğü belirtilmektedir.

Bursa dergahları üzerine temel kaynaklardan biri olan  Yâdigâr-ı Şemsî adlı eserinde Mehmed Şemseddin Efendi’nin onu şöyle anlatmaktadır.

Çankırılı Şeyh Safiyüddin Mezar Taşı

Şeyh Safiyye’d-din Efendi

Beşinci post-nişin Şeyh Mustafa Safiyye’d-din Efendidir. Muma ileyh sülale-i Sıddıkiyyeden ma’dud ve kasaba-i Kangırı’da kadem-zen-i âlem-i vücûd olup beray-ı tahsil Burûsa’ya gelmiş, muhaşşî-i Şerh-i miftah olan Fenâri-zâde Ali Alae’d-din Efendi Murad-ı Sânî müderrisi iken muma ileyhi  talebesi miyanına dahil etmiş. Boluvî Şeyh Mehmed Efendi’nin irtihaliyle câ-nişini olup irşad-ı ibad ile meşgul iken 919, Güldeste’nin rivayetine nazaran 29 senesi  âzim-i huld-i berin ve zaviye-i mezburede asude vü defn olmuştur.”

Zeyniyye Hânkahı’nda Bolulu Mehmed Çelebi’den sonra posta, Safiyüddin Halife oturmuştur. Çankırı’da dünyaya gelen Safiyüddin Halife’nin, Hz. Ebubekir’in neslinden olduğu rivayet edilir. Bursa’da II. Murad Medresesi’nde okumakta iken hocası Fenârizâde Ali Efendi’nin (Alaeddin Ali Fenâri, ö.1497) Bursa kadılığına getirilmesi üzerine medreseden ayrılarak, o zaman Zeyniyye Dergâhı’nda postnişin olan Hacı Halife’ye (ö.894/1489) intisap etti. İrşad iznini ise Hacı Halife’den sonra makamına geçen halifesi Bolulu Şeyh Mehmed Çelebi’den almıştır.

Şeyh Safiyüddin’den sonra postnişinliğe sırasıyla  Hocazâde Muslihiddin Mustafa, Tosyalı Şeyh Nasuh Efendi(ö.1518), Muallimzâde Mustafa  Efendi(ö.1527) ve Şeyh Emir Ali (ö.1532) geçmişlerdir.

 

Emir Ali’nin 1532’de vefatından sonra irşad postuna halifesi, (Şeyh Safiyüddin’in oğlu) Şeyh Mehmed Çelebi (ö.969/1561-62) oturmuştur. Mehmed Çelebi ile birlikte Zeyniyye Hankâhı’nın meşihati 1758 senesine kadar Hicri sene hesabıyla (938-1171) tam 233 yıl yukarıda adı geçen Safiyüddin Halife’nin evladı elinde kalmıştır. Çankırılı olup Hz. Ebu Bekir neslinden geldikleri rivayet edilen bu ailenin yetiştirdiği on kadar şeyh, belirtilen tarihler arasında dergahta irşad faaliyetini sürdürmüştür. Yâdigâr-ı Şemsî’nin kaydına göre bunların isimleri ve meşihat yılları şöyledir:

Bursa Zeynîler Câmii

 

Şeyh Mehmed Çelebi (1531-1561)

 Şeyh Abdülaziz Efendi (1561-1588)

Şeyh Abdullah Efendi (1588-1598)

Şeyh Mehmed b. Abdullah(1598-1609)

Şeyh Mehmed b. Sa’di (1609-1630) 

Şeyh Kemaleddin Efendi (1630-1665)

Şeyh Mehmed b. Kemal (1665-1680)

Şeyh Mehmed b. Mehmed(1680-1722)

 Şeyh Sa’deddin Efendi (1722-1744)

  Şeyh Mustafa Efendi (1744-1758)

 

Şeyh Abdülaziz Efendi’den sonra makamına Şeyh Mehmed Çelebi’nin oğlu Şeyh Abdullah Efendi (ö.1006/1597-98) oturmuştur. Abdullah Efendi tarikat icazetini, Vekayiu’l-fuzala’nın kaydından anlaşıldığına göre, babası Mehmed Çelebi’den almıştır.

Şeyh Mustafa Efendi (ö.1171/1758) dergahın meşihatini üstlenen Şeyh Safiyüddin Halife ailesine mensup son şeyhtir.

NOT: Bu yazı, sitenin önceki versiyonunda 02.11.2006 tarihinde yayımlanmıştır.

 

The following two tabs change content below.
comments

Related posts